نگاهی به رمان کافکا در ساحل اثر: هاروکی موراکامی/حلول از حصار تن به دنیای نو

نویسنده: فریبرز مسعودی

رمان "کافکا در ساحل" دو داستان مجزا و چندین داستان و رویدادهای متفاوت را درزمان ها و مکان های متفاوت بازگوی می کند که در یک بازه زمانی حدودآ 50-60 ساله در چند نقطه در ژاپن سده بیستم روی می دهد. شخصیت ها و رویدادها اگرچه در ظاهر بی ربط هستند و حتی در یک دوره همزمان نیز روی نمی دهند ولی هریک تکمیل کننده دیگری است، نه همچون قطعه های یک پازل مسطح بلکه مجموعه ای از روندهایی هستند که فضای چند بعدی ژاپن میلیتاریست را در حین پرتاب به جهان سرمایه داری در بازه زمانی سال های جنگ دوم جهانی تا سال های اخیر در پیش چشم خواننده شکل دهند. نویسنده با تیزهوشی روایتی سوررئال را برای تجسم داستان برگزیده تا بر این زمینه واقعی ترین تراژدی های قرن را باورپذیر سازد. شخصیت ها نه به عنوان ابژه هایی در یک بستر تقدیرگرایانه بلکه با کنشمندی خود به استقبال تقدیر می روند تا کنشگر واقعیت هایی باشند که خود در آفرینش آن ها نقش داشته اند. از این رو با خواندن رمان شاهد یکی از جلوه های اصیل هنر یعنی بیان آگاهی جمعی بین چند شخصیت اصلی یعنی کافکا سامورا پسر نوجوان و شخصیت اصلی داستان، ناکاتا مرد شصت ساله ای که در طول جنگ حافظه اش را از دست داده، خانم سائکی مادر یا معشوق کافکا؛ هوشینتو جوان راننده؛ اوشیما کتابدار و یاری دهنده کافکا سامورا در روندهای تاریخی هستیم که جهان بینی تدریجی این کنشگران را در مواجهه با خشونت میلیتاریست های ژاپنی که سمبل آن در وجود جانی واکر گربه کش و پدر کافکا متجلی شده است بر می سازد.

اجزاء جهان همه چنان به هم بسته اند و چنان ارتباطی به هم دارند که به دیده من محال است جزیی را بدون جزء دیگر بتوان شناخت. ... من شناخت اجزاء را بدون شناخت کل، و نیز شناخت کل را بدون شناخت اجزاء محال می دانم. (پاسکال، اندیشه ها) کافکا در ساحل هزارتویی است که روح شخصیت های داستان از دالان های تو در تو در طول زمان و مکان در جسم یکدیگر حلول می کنند و روح ژاپن پیش از جنگ رادر جهانی نو بازیابند. همان گونه که رمان کافکا در ساحل و شخصیت های آن علیرغم دوری از یکدیگر و حتی عدم هرگونه ارتباطی بازآفرینش وحدت اشیاء و اشخاص و عناصر طبیعت هستند. هر شیئی، فرد و عنصری نقش خود را در این وحدت ایفا می کند. افرادی دور از یکدیگر اما با یک مسئولیت واحد در برابر تاریخ، انسان، طبیعت. رمان "کافکا در ساحل" دو داستان مجزا و چندین داستان و رویدادهای متفاوت را درزمان ها و مکان های متفاوت بازگوی می کند که در یک بازه زمانی حدودآ 50-60  ساله در چند نقطه در ژاپن سده بیستم روی می دهد. شخصیت ها و رویدادها اگرچه در ظاهر بی ربط هستند و حتی در یک دوره همزمان نیز روی نمی دهند ولی هریک تکمیل کننده دیگری است، نه همچون قطعه های یک پازل مسطح بلکه مجموعه ای از روندهایی هستند که فضای چند بعدی ژاپن میلیتاریست را در حین پرتاب به جهان سرمایه داری در بازه زمانی سال های جنگ دوم جهانی تا سال های اخیر در پیش چشم خواننده شکل دهند. نویسنده با تیزهوشی روایتی سوررئال را برای تجسم داستان برگزیده تا بر این زمینه واقعی ترین تراژدی های قرن را باورپذیر سازد. شخصیت ها نه به عنوان ابژه هایی در یک بستر تقدیرگرایانه بلکه با کنشمندی خود به استقبال تقدیر می روند تا کنشگر واقعیت هایی باشند که خود در آفرینش آن ها نقش داشته اند. از این رو با خواندن رمان شاهد یکی از جلوه های اصیل هنر یعنی بیان آگاهی جمعی بین چند شخصیت اصلی یعنی کافکا سامورا پسر نوجوان و شخصیت اصلی داستان، ناکاتا مرد شصت ساله ای که در طول جنگ حافظه اش را از دست داده، خانم سائکی مادر یا معشوق کافکا؛ هوشینتو جوان راننده؛ اوشیما کتابدار و یاری دهنده کافکا سامورا در روندهای تاریخی هستیم که جهان بینی تدریجی این کنشگران را در مواجهه با خشونت میلیتاریست های ژاپنی که سمبل آن در وجود جانی واکر گربه کش و پدر کافکا متجلی شده است بر می سازد. پدری که اگر چه همه داستان زیر سایه و سیطره ذهنی اوست اما هیچگاه در طول داستان با او رو به رو نمی شویم. همه چیز از شورش کافکا علیه پدر خود که علیرغم آگاهی از نفرین پدر و همخوابی او با مادر خود و وا گویه او با پسری به نام کلاغ که فردیت او در شکل و شمایلی دیگر است آغاز می شود و داستان تا شکستن و نابودی این  سیطره دهنی جریان می یابد تا در یک مکاشفه سخت و دردناک به یک جهان بینی رهایی بخش مشترک با بقیه کنشگران داستان برسد. همگرایی انسان با طبیعت و انسان با انسان آن گونه که در حلول کافکا سامورا  به دنیای پنهان در دل جنگل می بینیم. همگرایی و وحدت در جهان بینی و عمل در گرو وحدت عناصر طبیعیت و جامعه. در "کافکا در ساحل" ما با ژاپنی طرف هستیم که در اثر گرایش های میلیتاریستی سران آن در بین دو جنگ جهانی و با شکست در جنگ دوم جهانی به درون دنیای سرمایه داری جهانی پرتاب شده است. ورود به جهان سرمایه داری روابط و مناسباتی در میان تک تک افراد جامعه و بین افرادجامعه با یکدیگر و جامعه با طبیعت و هستی انسان ها پدید آورده که گم گشتگی و سرگشتگی را برای افراد جامعه ارمغان آورده است. شخصیت اصلی داستان در روندهایی از پیش تعیین شده – نویسنده به کرات به تراژدی های یونان باستان و به ویژه ادیپ و ابولهول اشاره می کند- برای گریز از پدری شرور و برای یافتن مادر و خواهرش از خانه می گریزد. از سوی دیگر ناکاتا که در اثر حادثه ای در دوران جنگ دوم در کودکی حافظه خود را از دست داده-  در طول داستان به تدریج متوجه می شویم که شخصیت او در همان دوره ای که آن حادثه دهشت بار روی داده باقی مانده- و تقریبا امکان هرگونه ارتباطی را با مردم و افراد پیرامون خود از دست داده در اثر این حرکت کافکا سامورا که فرسنگ ها  دورتر از او و بدون هیچ رابطه مشخص روی می دهد درگیر ماجرایی می شود که گویی سال ها به انتظار آن نشسته بوده. ناکاتا برای یافتن گربه گمشده ای در حالی بحرانی ناخواسته به خانه جانی واکر سمبل روحیه جنگ طلبی ژانرال های ژاپنی در جنگ دوم کشیده می شود و او را می کشد. کافکا سامورا در همان ساعت در فرسنگ ها دورتر در حالتی از خود بی خود با پیراهنی خونین به خود می آید در حالی که پدر او در خانه اش کشته شده. در روی دادن این ماجراها نه تنها شخصیت های داستان بلکه سایر عناصر طبیعت اعم از تاریکی، سکوت، ابرهای اسمان، موج دریا و شن های ساحل نیز دخیل هستند تا نویسنده به زیبایی همگونی و وحدت عناصر طبیعی و گوشه هایی از جلوه های هنر شرقی را برای خواننده به نمایش بگذارد. وحدتی که سرانجام دروازه جهانی نو را به روی کافکا سامورا می گشاید. جهانی که رسیدن به آن جز در پرتو مسئولیت جمعی و شناخت و عمل به شناخت میسر نیست. تک تک شخصیت های داستان آن جا که پای مسئولیت فردی به میان می آید به مسئولیت اجتماعی می رسند تا در این مسئولیت جمعی که در سایه آگاهی ممکن اجتماعی به دست آمده به جهان نو، جهانی که در آن وحدت و یکی شدن با عناصر طبیعت و اجتماع وجود دارد برسند. به جهانی نو و حقیقی! پسری به نام کلاغ می گوید: «بهتر است کمی بخوابی. وقتی بیدار شدی، بخشی از دنیای نوع جدید خواهی بود.» عاقبت به خواب می روی. و وقتی بیدار می شوی، می بینی حقیقت دارد. تو بخشی از دنیای نوع جدید هستی.

به کانال تلگرام افق اقتصاد بپیوندید


© 2020 Copyrights economicshorizon.com. Design by IRAN2WEB